Bir Neyzen Tevfik Kolaylı (1879 – 1953) derlemesi…

“Muallaktır ebed babında, ahkamımla fermanım.”

Şüphesiz ki Neyzen Tevfik hiç bir zaman çağının insanı olamadı. Hep bir üst pencereden baktı dünyaya. Aldığı sınırsız alkolün etkisiyle olsa gerek bir çok baştacı esere imza attı.

1879du dünyaya geldiğinde, Samsun’un Bafra ilçesinden Hasan Fehmi Bey’in evladıydı. Aile yaşantısını hep güzel cümlelerle anlatmıştır Neyzen; hoşgörü ve anlayışın eksik olmadığı bir aile hayatı olduğunu anlıyoruz bunlardan.  Kardeşi Ahmet Şefik Kolaylı Tarım Bakanlığı’nda çeşitli görevlerde bulunmuş bir müsteşardı. Neyzen’in eserlerinin bugüne kadar erişmesinde en büyük katkıyı sağladığı söylenir.

“ dilşikarım! sen esir ettin dil-i naşadımı,
şivekarım! levha-i hüsnün gönül sayyadı mı?
düştüğün gündenberi gafletle hüsnün damına,
eyledin eflake i’la ahımı, feryadımı!..
hançer-i hicrinle cana sinemi çak eyledin,
aşık incitmek acep cananların mutadı mı?.
gözlerin mir’at-ı iskender gibi yaktı beni
tiği cevrin etti viran hane-i abadımı..
hak seni tevfik’e mazhar eylesin ey bivefa!
eyledi aşkın perişan fikr-i istidadımı!..”

Bodrum’da başlayan bir çocukluk, ilk gençlik ve şiire başladığı yıllar gelir ardından… Sıklıkla geçirdiği sara krizleri okuluna engel olmaya başlamıştır ki bu, babası Hasan Fehmi Bey’in hiç kabullenemediği bir durumdur. O yıllarda merak saldığı ney ile ilgilenmeye başlarken bir yandan da gezip dolaşmaktadır Neyzen Tevfik; henüz 13 yaşındadır.  Son bir umutla gönderildiği İstanbul’da Mehmet Akif ile tanışır.  Sayesinde  Ahmet Mithat Efendi, Muallim Naci, Şair Şeyh Vasfi gibi edebiyatçılarla tanışır. Mehmet Akif’le dostluğu sürmektedir. Neyzen, Akif’e ney öğretir; Akif ise Neyzen’e Arapça, Farsça ve Fransızca. Dost çevresi içinde artık İbnülemin Mahmut Kemal, Tevfik Fikret, Uşakizade Halit Ziya, Ahmet Rasim, Tanburi Cemil, hacı Arif Bey, Yunus Nadi de vardır. Dönemin önde gelen ailelerince köşk, yalı ve konaklarına çağrılan, dahası saray çevresine bile sokulan bir neyzendir artık.

1919 yılında, ilk kitabı Hiç yayınlanır.

Böyle başlayıp devam eden bir hayat hikayesi.. Tarihlerden arınmış asıl hayat hikayesine baktığımızda bu terimlerin yavan kaldığını görüyoruz. Şiirleri, fıkraları, dünya görüşü ve duruşuyla “bi acayip adam”dı Neyzen Tevfik.  Delilik ve dahilik arasında bir yerde durdu hep. Rakıya doğradığı ekmek, şiirlerini süslediği bir katıktı adeta.

Neye, meye, şiire düşkün, bambaşka bir adamdır Neyzen.. Şair Eşref’in öğrencisi bugünlere öyle güzel eserler bırakmıştır ki bazılarını okuduğumuzda yaşadığı çağın çok ilerisinde bir adam olduğunu görebiliyoruz.  Tertemiz ve iyi yüreğiyle tezat olduğunu düşündürten son derece argo deyimlere de imzasını atmıştır. Parayı ve isminin önüne gelecek her türlü sıfatı elinin tersiyle itmiş, kendi halinde yaşayan bir adamdı Neyzen.

“Felsefemdir kitab-i imanım,
Taparım kendi ruhumun sesine.
Secde eyler hakikatım her an,
Kalbimin ateş-i mukaddesine.”

“Bütün metroların ve santimlerin,bütün kiloların ve gramların  bütün rakıların ürktüğü adam.” diye bahseder şair Özdemir Asaf Neyzen’den.. Hakkında söyleyecek çok şey var. Kendi sözleriyle de hayatından bazı kesitlere yer verdiğiniz görürüz.

Sanmayın ustalıkla sarf ederim sanatımı,
Ney elimde suyu durmuş kuru musluk gibidir.
İçki meclislerinde sarhoşların saza vurgun oluşu,
Nazarımda su içen eşeğe ıslık gibidir.

Hayatına bu satırlarlarla tanıklık ettiğimiz Neyzen’i anlatmak yetmez. Biraz araştırmak, biraz özümsenmek ister Neyzen. Usulca okuyup tadına vardığınızda vazgeçemeyeceğiniz eşsiz bir tad bırakır ağzınızda..  Neyzen’e başlamak isteyenler için önerilerle bitirelim derlememizi de. 

• Bir kitap, Neyzen Tevfik Hayatı- Hatıraları- Şiirleri ( Hilmi Yücebaş – 1968)
• Bir albüm , Hiç’in “azab-ı mukaddes”i (Kalan Müzik – 2001)